दिवंगत आई-वडिलांच्या बँक खात्यातील पैसे कसे क्लेम करायचे (नॉमिनीसह किंवा नॉमिनीशिवाय)

शेवटचे अपडेट: 18 ऑक्टोबर 2026 · RBI च्या Settlement of Claims in respect of Deceased Customers of Banks Directions, 2025 वर आधारित

हे मार्गदर्शक कोणासाठी आहे

• नॉमिनी ज्यांचे नाव दिवंगत व्यक्तीच्या खात्यावर किंवा मुदत ठेवीवर नोंदवलेले आहे
• संयुक्त खातेदार ज्यांच्या सोबतच्या खातेदाराचे निधन झाले आहे
• कायदेशीर वारस (मुले, पती/पत्नी, आई-वडील) जिथे नॉमिनी नोंदवलेला नव्हता

आधी तुमची परिस्थिती कोणती ते ठरवा

क्लेम कसा करायचा हे खाते कसे उघडले होते यावर अवलंबून असते. पासबुक किंवा FD पावती पहा, किंवा शाखेत विचारा.

1. नॉमिनी नोंदवलेला आहे

ही सर्वात सोपी परिस्थिती आहे. मृत्यू दाखला, नॉमिनीचे KYC आणि क्लेम फॉर्म मिळाल्यावर बँक नॉमिनीला पैसे देते. वारसा प्रमाणपत्राची (सक्सेशन सर्टिफिकेट) गरज नसते.

2. “either or survivor” किंवा “former or survivor” असलेले संयुक्त खाते

हयात असलेला खातेदार मृत्यू दाखला जमा करून खाते चालू ठेवू शकतो किंवा शिल्लक रक्कम घेऊ शकतो.

3. नॉमिनी नाही आणि सर्व्हायव्हरची अटही नाही

कायदेशीर वारस क्लेम करतात. RBI नुसार बँकांनी व्यावसायिक बँकांमध्ये किमान ₹15 लाख आणि सहकारी बँकांमध्ये ₹5 लाख पर्यंतच्या क्लेमसाठी सोपी प्रक्रिया वापरणे आवश्यक आहे. या मर्यादेपेक्षा जास्त रकमेसाठी बँका वारसा प्रमाणपत्र, प्रोबेट (मृत्युपत्राला कोर्टाची मंजुरी) किंवा तत्सम कायदेशीर कागदपत्रे मागू शकतात.

सुरुवात करण्यापूर्वी: ही कागदपत्रे तयार ठेवा

• खातेदाराचा मृत्यू दाखला (पडताळणीसाठी मूळ, आणि प्रती)
• क्लेम करणाऱ्याचे KYC: PAN, आधार किंवा ओळख आणि पत्त्याचा इतर पुरावा, आणि फोटो
• पासबुक, चेकबुक, FD पावत्या किंवा खात्याची जी काही माहिती तुमच्याकडे असेल ती
• बँकेचा क्लेम फॉर्म (बँकांनी शाखांमध्ये आणि वेबसाइटवर प्रमाणित फॉर्म ठेवणे आवश्यक आहे)
• नात्याचा पुरावा, तुम्ही कायदेशीर वारस असाल तर
• नॉमिनी नसलेल्या कायदेशीर वारसांसाठी: बँक तुमच्या प्रकरणासाठी जी कागदपत्रे सांगेल ती, जसे प्रतिज्ञापत्र (सहसा स्टॅम्प पेपरवर), इन्डेम्निटी (दुसरा दावेदार आल्यास बँकेला पैसे परत करण्याचे लेखी वचन), इतर वारसांचे ना-हरकत पत्र, वारस दाखला, किंवा मर्यादेपेक्षा जास्त रकमेसाठी वारसा प्रमाणपत्र किंवा प्रोबेट

आई-वडिलांची खाती कोणत्या बँकांत होती हे माहीत नाही? आधी RBI च्या UDGAM पोर्टलवर त्यांचे नाव शोधा. आमच्या UDGAM मार्गदर्शकात पद्धत सांगितली आहे.

स्टेप-बाय-स्टेप: क्लेम कसा करायचा

1. ज्या शाखेत खाते आहे तिथे बँकेला निधनाची माहिती द्या, किंवा बँकेकडे ऑनलाइन क्लेमची सोय असेल तर ती वापरा.
2. क्लेम फॉर्म आणि चेकलिस्ट घ्या. तुमच्या परिस्थितीनुसार (नॉमिनी, सर्व्हायव्हर किंवा कायदेशीर वारस) लागू होणारी कागदपत्रांची यादी मागा.
3. फॉर्म भरा आणि त्यासोबत मृत्यू दाखला, तुमचे KYC आणि इतर कागदपत्रे जोडा.
4. जमा करा आणि तारखेसह पोचपावती घ्या. 15 दिवसांची मुदत बँकेकडे सर्व आवश्यक कागदपत्रे असल्याच्या तारखेपासून सुरू होते.
5. क्लेमचा मागोवा घ्या. बँकांनी क्लेम ट्रॅकिंगची सोय द्यावी अशी अपेक्षा आहे. काही कमी असेल तर बँकेने काय आणि का ते सांगायला हवे.
6. तुमच्या खात्यात पैसे मिळवा, किंवा बँक खाते बंद करून क्लेमनुसार पैसे देते.

बँकेने उशीर केला किंवा नकार दिला तर

• बँकेने स्वतःच्या चुकीमुळे 15 दिवसांपेक्षा जास्त उशीर केला, तर RBI च्या नियमांनुसार तिला उशिराच्या कालावधीसाठी क्लेमच्या रकमेवर बँक रेट + 4% वार्षिक दराने व्याजाच्या स्वरूपात भरपाई द्यावी लागते. लॉकरसाठी भरपाई प्रत्येक दिवसाच्या उशिरासाठी ₹5,000 आहे.
• आधी बँकेच्या तक्रार निवारण अधिकाऱ्याकडे लेखी तक्रार करा.
• 30 दिवसांत उत्तर आले नाही किंवा तुमचे समाधान झाले नाही, तर cms.rbi.org.in वर RBI कडे मोफत तक्रार करा.

सामान्य अडचणी आणि उपाय

मृत्यू दाखल्यावरील नाव बँकेच्या नोंदीशी जुळत नाही

दोन्ही नावे जोडणारी कागदपत्रे सोबत ठेवा, जसे दिवंगत व्यक्तीचे आधार किंवा PAN, जुनी पासबुक, किंवा फरक स्पष्ट करणारे प्रतिज्ञापत्र.

अनेक वारस आहेत, पण क्लेम एकच जण करत आहे

बँक सहसा इतर वारसांकडून ना-हरकत पत्र किंवा प्रतिज्ञापत्र मागते, आणि इन्डेम्निटीही मागू शकते.

खाते खूप जुने आहे आणि पैसे RBI कडे गेले आहेत

10 वर्षे व्यवहार न झालेल्या ठेवी RBI च्या DEA फंडात जातात, पण त्या त्याच बँकेकडून, लागू असेल तिथे व्याजासह, अजूनही क्लेम करता येतात. प्रक्रिया तीच राहते.

फसवणुकीपासून सावध रहा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

वारसा प्रमाणपत्र नेहमी लागते का?

नाही. नॉमिनी किंवा सर्व्हायव्हर असेल तर त्याची गरज नसते. नॉमिनी नसल्यास बँका मर्यादेपर्यंत (व्यावसायिक बँकांमध्ये किमान ₹15 लाख, सहकारी बँकांमध्ये ₹5 लाख) सोपी प्रक्रिया वापरतात. त्यापेक्षा जास्त रकमेसाठी किंवा वाद असल्यास वारसा प्रमाणपत्र किंवा प्रोबेट मागितले जाऊ शकते.

बँक किती वेळ घेते?

RBI नुसार बँकांनी सर्व आवश्यक कागदपत्रे मिळाल्यापासून 15 कॅलेंडर दिवसांत क्लेम निकाली काढणे आवश्यक आहे.

पैसे नॉमिनीचे होतात का?

नॉमिनीला बँकेकडून पैसे मिळतात, त्यामुळे बँकेची जबाबदारी संपते. पण शेवटी पैशांचा मालक कोण हे मृत्युपत्र किंवा वारसा कायद्यानुसार ठरते, त्यामुळे नॉमिनीला कायदेशीर वारसांसोबत पैसे वाटून घ्यावे लागू शकतात.

मी दुसऱ्या शहरातून क्लेम करू शकतो का?

अनेक बँका कोणत्याही शाखेत किंवा ऑनलाइन क्लेम स्वीकारतात. बँकेला विचारा; क्लेमवरील कार्यवाही मात्र जिथे खाते आहे तीच शाखा करते.

अधिकृत लिंक

• RBI तक्रार व्यवस्थापन प्रणाली (CMS): cms.rbi.org.in
• अनक्लेम्ड ठेवी शोधण्यासाठी UDGAM: udgam.rbi.org.in
• सर्व अधिकृत पोर्टल: अधिकृत पोर्टल
• संबंधित: दिवंगत व्यक्तीचे पैसे क्लेम करण्यासाठी कागदपत्रांची यादी

शेवटचे अपडेट: 18 ऑक्टोबर 2026. इथली एखादी गोष्ट तुमच्या बँकेच्या प्रक्रियेशी जुळत नसेल, तर कृपया आम्हाला कळवा.

संबंधित मार्गदर्शक

• RBI च्या UDGAM पोर्टलवर अनक्लेम्ड बँक ठेवी कशा तपासायच्या
• जुन्या PF खात्यातील पैसे कसे शोधायचे आणि क्लेम करायचे
• दिवंगत व्यक्तीचे पैसे क्लेम करण्यासाठी कागदपत्रांची यादी
• सर्व मार्गदर्शक पहा

या मार्गदर्शकाविषयी: हे मार्गदर्शक Unclaimed Now संपादकीय टीमने RBI च्या Settlement of Claims in respect of Deceased Customers of Banks Directions, 2025 च्या आधारे लिहिले आहे. Unclaimed Now हे स्वतंत्र मार्गदर्शक आहे, सरकारी वेबसाइट नाही. ही सर्वसाधारण माहिती आहे, कायदेशीर किंवा आर्थिक सल्ला नाही. आम्ही आमचे मार्गदर्शक कसे लिहितो.