शेवटचे अपडेट: 25 ऑक्टोबर 2026 · UIDAI चे नाव अपडेटचे नियम, EPFO चे 16 जानेवारी 2025 चे जॉइंट डिक्लेरेशन परिपत्रक, IEPF क्लेमच्या अटी आणि दिवंगत ग्राहकांच्या क्लेमबाबत RBI चे 2025 चे निर्देश यांवर आधारित
थोडक्यात उत्तर: नावाच्या स्पेलिंगमधील फरकामुळे क्लेम कायमचा थांबत नाही, पण दोन्ही नावे एकाच व्यक्तीची आहेत हे सिद्ध करेपर्यंत तो अडून राहतो. एक बरोबर स्पेलिंग निवडा, सहसा PAN आणि आधारवर असलेले. जे रेकॉर्ड बदलता येतात ते तिथेच दुरुस्त करा. जुने रेकॉर्ड बदलता येत नसतील तर नोटरी केलेले “वन अँड द सेम पर्सन” प्रतिज्ञापत्र आणि दोन्ही नावे दाखवणारी कागदपत्रे द्या. गॅझेट नोटिफिकेशन फक्त खरोखर नाव बदलले असेल तर लागते, एखादे इनिशियल राहिले असेल तर नाही.
या मार्गदर्शकात (एखाद्या भागावर जाण्यासाठी टॅप करा)
- छोटासा फरक क्लेम का अडवतो
- नावातले सर्वात सामान्य फरक
- पायरी 1: बरोबर स्पेलिंग कोणते ते ठरवा
- पायरी 2: जे रेकॉर्ड बदलता येतात ते दुरुस्त करा
- पायरी 3: जे रेकॉर्ड बदलता येत नाहीत, त्यांचा संबंध सिद्ध करा
- नाव दिवंगत व्यक्तीचे असेल तर
- या चुकांनी प्रकरण अधिक बिघडते
- फसवणुकीपासून सावध रहा
- नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
- अधिकृत लिंक
छोटासा फरक क्लेम का अडवतो
बँका, EPFO, विमा कंपन्या आणि कंपन्या पैसे फक्त त्यांच्या रेकॉर्डमध्ये ज्याचे नाव आहे त्यालाच देतात. जुन्या पासबुकवर “S. R. Patil” आणि आधारवर “Sunil Ramchandra Patil” असेल, तर दोघे एकच व्यक्ती आहेत असे क्लर्क गृहीत धरू शकत नाही: पैसे चुकीच्या व्यक्तीला गेले तर बँकेला किंवा कंपनीला पुन्हा भरावे लागतात. म्हणून ते तुम्हाला संबंध सिद्ध करायला सांगतात. हे कागदोपत्री काम आहे, वाद नाही, आणि जवळजवळ नेहमी सुटते.
नावातले सर्वात सामान्य फरक
- इनिशियल विरुद्ध पूर्ण नाव: पासबुकवर “S. R. Patil”, आधारवर “Sunil Ramchandra Patil”.
- स्पेलिंग: Pradeep की Pradip, Laxmi की Lakshmi, Shaikh की Sheikh.
- मधले नाव: महाराष्ट्रात मधले नाव सहसा वडिलांचे किंवा पतीचे असते, आणि एका रेकॉर्डमध्ये ते असते तर दुसऱ्यात नसते.
- लग्नापूर्वीचे आणि नंतरचे नाव: शेअर्स, विमा पॉलिसी आणि लग्नापूर्वी उघडलेल्या बँक खात्यांमध्ये खूप सामान्य.
- लग्नानंतर नवे पहिले नाव: काही मराठी कुटुंबांमध्ये लग्नानंतर नवरीला नवे नाव ठेवले जाते. विवाह प्रमाणपत्रातून दोन्ही नावांचा संबंध स्पष्ट दिसत नाही, म्हणून बँका अनेकदा गॅझेट नोटिफिकेशन मागतात.
- नावाचा क्रम: जुन्या शाळेच्या किंवा शेअरच्या रेकॉर्डमध्ये “Patil Sunil Ramchandra”.
पायरी 1: बरोबर स्पेलिंग कोणते ते ठरवा
यापुढे कोणते स्पेलिंग वापरणार ते निवडा आणि प्रत्येक नवा फॉर्म अक्षरश: त्याच्याशी जुळवा. व्यवहारात हे तुमच्या PAN आणि आधार वरचे नाव असते, कारण बँका, EPFO, डिपॉझिटरी आणि विमा कंपन्या तुमचे KYC याच दोन्हींशी तपासतात. PAN आणि आधार एकमेकांशी जुळत नसतील तर आधी ते दुरुस्त करा: उदाहरणार्थ, EPFO च्या ऑनलाइन सेवा तुमचे नाव आधारशी जुळवतात.
आधारमधील बदल विचारपूर्वक करा. UIDAI च्या नियमांनुसार आधारवरचे नाव आयुष्यात फक्त दोनदा बदलता येते. त्यानंतर ते फक्त UIDAI च्या प्रादेशिक कार्यालयातून अपवाद म्हणून होते. म्हणून सगळे (इनिशियल, स्पेलिंग, आडनाव आणि क्रम) एकाच वेळी दुरुस्त करा; आज एक अक्षर आणि पुढच्या वर्षी दुसरे, असे करू नका.
पायरी 2: जे रेकॉर्ड बदलता येतात ते दुरुस्त करा
बँक खाती
शाखेला त्यांच्या KYC रेकॉर्डमध्ये नाव अपडेट करायला सांगा. PAN, आधार आणि फरक स्पष्ट करणारे कागदपत्र घेऊन जा: विवाह प्रमाणपत्र, गॅझेट नोटिफिकेशन किंवा प्रतिज्ञापत्र. पैसे RBI च्या DEA फंडात गेले असले तरी हे करा, कारण क्लेम त्याच बँकेमार्फत होतो. अशा ठेवी शोधण्यासाठी आमचे UDGAM मार्गदर्शक पहा.
PF (EPFO)
EPFO च्या 16 जानेवारी 2025 च्या परिपत्रकानंतर, ज्या सदस्यांचा UAN आधारने व्हेरिफाय झाला आहे ते मेंबर पोर्टलवरील जॉइंट डिक्लेरेशन पर्यायातून नाव, जन्मतारीख आणि इतर माहिती स्वतः दुरुस्त करू शकतात, कागदपत्रे अपलोड न करता आणि कंपनीची वाट न पाहता. UAN 1 ऑक्टोबर 2017 पूर्वी तयार झाला असेल, तर काही बदलांसाठी अजूनही कंपनीची पुष्टी लागते. UAN आधारशी जोडलेलाच नसेल, तर जॉइंट डिक्लेरेशन कागदावर कंपनीमार्फत EPFO कडे जाते. क्लेमसाठी आमचे जुन्या PF खात्याचे मार्गदर्शक पहा.
शेअर्स आणि डीमॅट खाती
डीमॅट खात्यावरील नाव PAN शी जुळले पाहिजे, म्हणून कोणताही फरक आधी तुमच्या डिपॉझिटरी पार्टिसिपंटकडून (ब्रोकर) दुरुस्त करा. फिजिकल शेअर्ससाठी कंपनीचा रजिस्ट्रार (RTA) KYC कागदपत्रे आणि बदलाचा पुरावा पाठवल्यावर रेकॉर्ड अपडेट करतो. हे IEPF क्लेम दाखल करण्यापूर्वी करा. फॉर्म IEPF-5 मध्ये नावाच्या फरकासाठी प्रतिज्ञापत्र जोडता येते, पण डीमॅट खात्यातील नावाचा फरक हे क्लेम परत येण्याचे सर्वात सामान्य कारण आहे. आमचे IEPF क्लेम मार्गदर्शक पहा.
विमा पॉलिसी
पॉलिसी नंबरसह विमा कंपनीला लिहा, नाव दुरुस्त करायला सांगा आणि संबंध दाखवणारी कागदपत्रे जोडा. हे मॅच्युरिटी किंवा डेथ क्लेम दाखल करण्यापूर्वी करा, म्हणजे क्लेम परत येणार नाही. क्लेमसाठी आमचे अनक्लेम्ड विमा मार्गदर्शक पहा.
पायरी 3: जे रेकॉर्ड बदलता येत नाहीत, त्यांचा संबंध सिद्ध करा
काही रेकॉर्ड आता दुरुस्त होऊ शकत नाहीत: 1994 चे शेअर सर्टिफिकेट, मॅच्युअर झालेली पॉलिसी, दिवंगत आई-वडिलांच्या नावाचे खाते. अशा वेळी तुम्ही संबंध सिद्ध करता.
- “वन अँड द सेम पर्सन” प्रतिज्ञापत्र: ही सगळी नावे एकाच व्यक्तीची आहेत असे शपथेवर सांगणारे पत्र, ज्यात नावाचे प्रत्येक रूप आणि ते कुठे लिहिले आहे हे दोन्ही असते. ते स्टॅम्प पेपरवर करून नोटरी करून घ्या. अनेक कंपन्यांचा IEPF क्लेमसाठी स्वतःचा प्रतिज्ञापत्राचा नमुना असतो, म्हणून स्वतः करण्यापूर्वी नोडल ऑफिसरला विचारा.
- दुसरे नाव दाखवणारी जुनी कागदपत्रे: जुने पासबुक, शाळा सोडल्याचा दाखला, विवाह प्रमाणपत्र, जुना पासपोर्ट, रेशन कार्ड, पगाराच्या स्लिप किंवा इन्कम टॅक्स रिटर्न. जुन्या रेकॉर्डवरच्याच पत्त्यावरचे कागदपत्र विशेष उपयोगी पडते.
- गॅझेट नोटिफिकेशन, खरोखर नाव बदलले असेल तर: लग्नानंतरचे नवे पहिले नाव, बदललेले आडनाव, किंवा नंतर निवडलेले नाव. महाराष्ट्रातील रहिवासी शासन मुद्रण, लेखनसामग्री व प्रकाशन संचालनालयामार्फत महाराष्ट्र शासन राजपत्रात नावबदल प्रसिद्ध करू शकतात; भारताचे राजपत्र (Gazette of India) देखील नावबदलाच्या नोटिसा प्रसिद्ध करते. स्पेलिंगची चूक किंवा राहिलेल्या इनिशियलसाठी सहसा प्रतिज्ञापत्र पुरेसे असते.
एक उदाहरण: वडिलांनी 1994 मध्ये “Patil Sunil R.” या नावाने शेअर्स घेतले. त्यांच्या PAN वर “Sunil Ramchandra Patil” आहे. लाभांश घेतला गेला नाही आणि शेअर्स IEPF कडे गेले. कायदेशीर वारस म्हणून मुलगी फॉर्म IEPF-5 दाखल करते आणि कंपनीला पाठवते: नावाची दोन्ही रूपे स्पष्ट करणारे प्रतिज्ञापत्र, शेअर सर्टिफिकेटची प्रत, आणि शेअर रजिस्टरवरच्या पत्त्यासह “S. R. Patil” असलेले जुने पासबुक. पत्ता जुळल्यामुळेच रजिस्ट्रार दोन्ही नावे जोडू शकतो.
नाव दिवंगत व्यक्तीचे असेल तर
दिवंगत व्यक्तीचे आधार किंवा बँक रेकॉर्ड बदलता येत नाही, म्हणून क्लेम करणारी व्यक्ती संबंध सिद्ध करते. सहसा हे लागते: मृत्यू प्रमाणपत्र, दिवंगत व्यक्तीचे PAN किंवा आधार, दुसरे स्पेलिंग असलेले जुने पासबुक किंवा पॉलिसी, आणि फरक स्पष्ट करणारे क्लेम करणाऱ्याचे प्रतिज्ञापत्र.
- मृत्यू प्रमाणपत्रावरच स्पेलिंग चुकले असेल, तर ते ज्या जन्म-मृत्यू निबंधकाने दिले (महानगरपालिका, नगर परिषद किंवा ग्रामपंचायत) तिथेच दुरुस्तीसाठी अर्ज करा. प्रत्येक बँक आणि विमा कंपनीला चूक समजावण्यापेक्षा एक दुरुस्त प्रमाणपत्र सहसा लवकर काम करते.
- दिवंगत सदस्याच्या PF साठी दुरुस्ती कागदावरच्या जॉइंट डिक्लेरेशनने कंपनीमार्फत होते, कारण ऑनलाइन पद्धतीत सदस्याचा आधार OTP लागतो.
- बँक खात्यांसाठी RBI च्या 2025 च्या निर्देशांनुसार सर्व कागदपत्रे मिळाल्यापासून 15 कॅलेंडर दिवसांत बँकेने क्लेम निकाली काढायचा असतो. शाखेला लेखी विचारा की नेमके कोणते कागदपत्र हवे आहे, म्हणजे तीन फेऱ्या माराव्या लागणार नाहीत.
आमची मार्गदर्शके पहा: दिवंगत आई-वडिलांच्या बँक खात्याचा क्लेम आणि कागदपत्रांची यादी.
या चुकांनी प्रकरण अधिक बिघडते
- जुन्या रेकॉर्डशी जुळवण्यासाठी आधार बदलणे. बाकी सगळे आधारशीच तपासले जाते. जुने रेकॉर्ड दुरुस्त करा किंवा प्रतिज्ञापत्राने स्पष्ट करा.
- छोट्याशा चुकीसाठी आधारचा एक नावबदल वापरून टाकणे, आणि मग वर्षभराने आडनावासाठी दुसरा लागणे.
- आधी क्लेम दाखल करणे आणि नंतर नाव दुरुस्त करणे. डीमॅट किंवा बँक KYC मधले नाव वेगळे असेल तर क्लेम बहुतेक वेळा परत येतो आणि सगळे पुन्हा करावे लागते.
- वेगळी सही. कंपन्या IEPF कागदपत्रांवरची सही त्यांच्या जुन्या रेकॉर्डशी जुळवतात. वर्षानुवर्षे तुमची सही बदलली असेल तर प्रतिज्ञापत्रात तेही लिहा.
- रेकॉर्ड “दुरुस्त” करून घेण्यासाठी कोणाला पैसे देणे. इथे सांगितलेली प्रत्येक दुरुस्ती तुम्ही स्वतः, अधिकृत कार्यालयात, किरकोळ सरकारी शुल्कात करता.
फसवणुकीपासून सावध रहा
नावदुरुस्ती आणि क्लेम अधिकृत कार्यालयांतून होतात आणि त्यांचा खर्च अगदी कमी किंवा शून्य असतो. फोन किंवा मेसेज करून “कागदपत्रे जुळवून देतो” किंवा पैसे “रिलीज” करून देतो म्हणणाऱ्या कोणालाही कधीही पैसे देऊ नका. OTP किंवा आधार बायोमेट्रिक कोणालाही देऊ नका. असे घडल्यास cybercrime.gov.in वर तक्रार करा किंवा 1930 वर कॉल करा.
पुढे काय करायचे
- शेअर्स क्लेम करताय? फॉर्म IEPF-5 कसा भरायचा
- दिवंगत आई-वडिलांसाठी क्लेम? कागदपत्रांची यादी: आधी ही कागदपत्रे जमवा
- आधीच्या नोकरीचा जुना PF? जुने PF खाते शोधा आणि क्लेम करा
- आणखी काय असू शकते माहीत नाही? “माझे पैसे कुठे असू शकतात?” फाइंडर वापरून पहा.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
राहिलेले इनिशियल किंवा स्पेलिंगच्या चुकीसाठी गॅझेट नोटिफिकेशन लागते का?
सहसा नाही. प्रतिज्ञापत्र आणि दोन्ही रूपे दाखवणारी कागदपत्रे पुरेशी असतात. गॅझेट नोटिफिकेशन खरोखरच्या नावबदलासाठी असते, जसे लग्नानंतरचे नवे पहिले नाव.
आधारवरचे नाव किती वेळा बदलता येते?
UIDAI च्या नियमांनुसार आयुष्यात दोनदा. त्यानंतर UIDAI चे प्रादेशिक कार्यालय फक्त अपवाद म्हणून परवानगी देऊ शकते.
जुन्या कंपनीशिवाय PF मधले नाव दुरुस्त होऊ शकते का?
हो, तुमचा UAN आधारने व्हेरिफाय झाला असेल तर: जानेवारी 2025 पासून तुम्ही EPFO मेंबर पोर्टलवर जॉइंट डिक्लेरेशनने हे स्वतः करू शकता. UAN आधारशी जोडलेला नसेल तर कंपनीलाच ते पुढे पाठवावे लागते.
एकच प्रतिज्ञापत्र सगळीकडे चालेल का?
नावाची सगळी रूपे लिहिलेले एक प्रतिज्ञापत्र बँकांमध्ये अनेकदा चालते. IEPF क्लेम हाताळणाऱ्या कंपन्या आणि काही विमा कंपन्या स्वतःचा नमुना मागतात, म्हणून करून घेण्यापूर्वी विचारा.
अधिकृत लिंक
- आधार अपडेट: myaadhaar.uidai.gov.in
- EPFO मेंबर पोर्टल (जॉइंट डिक्लेरेशन): unifiedportal-mem.epfindia.gov.in
- IEPF रिफंड प्रक्रिया: iepf.gov.in
- बँकेविरुद्ध तक्रार: cms.rbi.org.in
- सर्व अधिकृत पोर्टल: अधिकृत पोर्टल
शेवटचे अपडेट: 25 ऑक्टोबर 2026. नियम आणि पोर्टल बदलत असतात. इथली एखादी गोष्ट तुम्हाला सांगितलेल्या माहितीशी जुळत नसेल तर कृपया आम्हाला कळवा.
संबंधित मार्गदर्शक
- दिवंगत व्यक्तीचे पैसे क्लेम करण्यासाठी कागदपत्रांची यादी
- IEPF कडून शेअर्स आणि लाभांश कसे क्लेम करायचे
- दिवंगत आई-वडिलांच्या बँक खात्यातील पैसे कसे क्लेम करायचे
- जुन्या PF खात्यातील पैसे कसे शोधायचे आणि क्लेम करायचे
- सर्व मार्गदर्शक पहा
या मार्गदर्शकाविषयी: हे मार्गदर्शक Unclaimed Now संपादकीय टीमने UIDAI चे नाव अपडेटचे नियम, EPFO चे 16 जानेवारी 2025 चे जॉइंट डिक्लेरेशन परिपत्रक, IEPF ऑथॉरिटीच्या क्लेमच्या अटी आणि RBI च्या Settlement of Claims in respect of Deceased Customers of Banks Directions, 2025 च्या आधारे लिहिले आहे. Unclaimed Now हे स्वतंत्र मार्गदर्शक आहे, सरकारी वेबसाइट नाही. ही सर्वसाधारण माहिती आहे, कायदेशीर किंवा आर्थिक सल्ला नाही. आम्ही आमचे मार्गदर्शक कसे लिहितो.